En mai de 2024, deuant des incerteses que se produïen ena escòla catalana, respècte deth catalan, e des aparicions d’opinions e d’accions contràries ath sòn emplec, eth Govèrn dera Generalitat publiquèc un decrèt entà protegir-lo, subertot ath nivèu de lengua veiculara. Coma ère naturau eth decrèt servie, tanben, entà protegir er emplec der occitan ena escòla aranesa. Un viatge mès er occitan se beneficiaue dera sensibilitat existenta entath catalan. Des dera sua oficialitat en 2006 eth catalan e er occitan van amassa. Nuancem: Tot soent van amassa!
Un viatge mès er occitan se beneficiaue dera sensibilitat existenta entath catalan. Des dera sua oficialitat en 2006 eth catalan e er occitan van amassa. Nuancem: Tot soent van amassa!
Aqueth decrèt provoquèc era presentacion d’un recors contenciós-administratiu pera Assemblea per una Escola Bilingüe de Catalunya (AEB) en Tribunau Superior de Justícia de Catalonha. Se referie basicament ath cas deth catalan, però eth catalan e er occitan van dera man. Eth Tribunau suspenec cautelarament eth decrèt enquia que non dictèsse senténcia. Un dia abans deth passat 11 de seteme, eth Tribunau, a hèt publica era senténcia: a anullat quauqui articles deth decrèt. Diuèrsi mieis an analisat es repercusions tath catalan; en aguest article n’analisam es efèctes envèrs er occitan.
Però eth decrèt non a estat anullat ena sua totalitat; e donques i a ua part, qu’en dictar senténcia, quede validada e ei d’obligat compliment. Damb era senténcia se lhèue era suspension cautelara. Analisam aqueri aspèctes que’n quedar anullats perjudiquen eth normau desvolopament der occitan ena escòla. En Cimalh que ven haram un repàs d’aqueri articles validats e des repercusions. E veiram, maugrat tot, qu’an mès conseqüéncies es articles qu’ara son vigents que non pas es anullats.
Era senténcia anulle er article 2 a on se mèrquen es finalitats. Ditz er article que cau assegurar era competéncia comunicativa plena en occitan ara fin dera etapa segondària obligatòria e qu’er occitan a d’èster era lengua d’atencion ar alumnat nauvengut, era de relacion intèrna deth centre e era de projeccion extèrna. Er article ei anullat peth TSJC.
Era senténcia anulle er article 2 a on se mèrquen es finalitats. Ditz er article que cau assegurar era competéncia comunicativa plena en occitan ara fin dera etapa segondària obligatòria e qu’er occitan a d’èster era lengua d’atencion ar alumnat nauvengut, era de relacion intèrna deth centre e era de projeccion extèrna.
Tanben anulle er article 4 que ditz qu’er aranés a d’èster era lengua normaument emplegada coma veiculara enes centres educatius dera Val d’Aran. Er occitan, segontes interprète eth TSJC, non pòt èster era lengua normalament emplegada.
Tanben s’anulle er article 6 que ditz qu’es comunicats oraus e escrits, es bulletins d’avaluacion, era lengua des reunions familiars, a d’èster er aranés e s’es famílies an de besonh un supòrt lingüistic ena sua lengua pròpia, les ac cau dar, però i a d’auer ua preeminéncia der occitan. Eth materiau didactic e es activitats educatives an d’èster en occitan. Tanben especifique qu’era rotulacion, era comunicacion digitau e es indicacions extèrnes e intèrnes an d’èster en occitan. Quede anullat. Tot açò ac elimine eth TSJC.
Tanben anulle er article 4 que ditz qu’er aranés a d’èster era lengua normaument emplegada coma veiculara enes centres educatius dera Val d’Aran.
Anulle, per article 10, qu’er aranés a d’èster era lengua d’acuelhuda der alumnat nauvengut.
Anulle er article 33 que da era responsabilitat as direccions des centres publics d’ensenhament non universitari de garantir qu’er aranés sigue era lengua normalament emplegada coma veiculara e d’aprenentatge.
Era decision deth TSJC se resumís en qué basicament vò evitar qu’er occitan sigue era lengua veiculara ena escòla aranesa.
Cau hèr resisténcia, se se pèrd era lengua se pèrd era rason d’èster deth Conselh Generau d’Aran. Non ei bon de deishà’c tot en mans de Catalonha.
Era Generalitat a dit que recorrerà, que presentarà recors de casacion, e quauqui ajuntaments de Catalonha presentaràn declaracions contràries. Suposadament en recors dera Generalitat e enes mocions des ajuntaments de Catalonha trobaram referéncies ara lengua occitana. Era consciéncia enes ajuntaments de Catalonha sus era oficialitat dera lengua occitana ei petita, però ei mès grana de lo que podem imaginar. Ei de demorar que bèth ajuntament aranés hèsque bèra protèsta. Eth Conselh Generau, en expression dera Sindica, protèste contra era senténcia, però deuerie de hèr bèra manifestacion collegiada, passà’c peth Plen e votar ua mocion contrària ara decision deth Tribunau Superior de Justícia de Catalonha e aconselhar as ajuntaments dera Val d’Aran de hèr bèra manifestacion contra. Cau hèr resisténcia, se se pèrd era lengua se pèrd era rason d’èster deth Conselh Generau d’Aran. Non ei bon de deishà’c tot en mans de Catalonha. Se non, mos podem trobar en qu’es ajuntaments catalans mòstren ua sensibilitat damb era lengua occitana, que non an es ajuntaments aranesi, ne eth Conselh Generau d’Aran.
E totun, tot depenent de coma s’aplique era decision deth TSJC per part dera Generalitat ei ben possible qu’es causes non càmbien massa de coma son ara. Era escòla aranesa a programes diuèrsi, segontes eth projècte lingüistic de cada centre e era major part d’eri ja presenten ua adaptacion ad aguesta senténcia, sense renonciar a un possible emplec destacat dera lengua occitana. En aguesti moments er emplec der occitan ena escòla ei emmarcat en un procés inclusiu e transversau dera lengua e ei bon que seguisque estant atau, tot garantint era igualtat e es madeishes oportunitats. Era escòla hè dera lengua un element de coesion.
E entretant seguim demorant es resultats, der occitan, dera EULP.
Jusèp Loís Sans Socasau
Membre de l'Institut d'Estudis Aranesi
